Ýewropa Parlamenti we Ýewropa Bileleşiginiň Geňeşi ösümlik önümleri üçin haýwanlar bilen baglanyşykly atlaryň ulanylmagyny gadagan etmek, "towuk" we "steýk" ýaly jemi 31 sözi çäklendirmek barada ylalaşdylar.
Bu karar düýn öýlän (2026-njy ýylyň 5-nji marty) geçen ýylyň ahyryndan 2026-njy ýyla çenli uzadylan üçlü gepleşiklerden soň kabul edildi.
Täze kanunçylyga laýyklykda, ösümlik esasynda öndürilen iýmitleri etiketlemek üçin haýwanlar bilen baglanyşykly 31 söz we kesilen etleriň däp bolan atlary gadagan ediler we diňe et önümleri üçin saklanar.
Bu ädim ösümlik esasly et alternatiwalary kategoriýasyna uly zarba urar, sebäbi olar sarp edijileriň önümden nähili tagamlary we teksturalary garaşyp biljekdiklerini, şeýle hem önümden nähili lezzet alyp boljakdygyny beýan etmek üçin şu tanyş sözleriň köpüsine daýandylar.
Haýsy sözler gadagan ediler?
31 çäklendirilen söz şulardyr: towuk; sygyr eti; hindi; ördek; gaz; guzy; sygyr eti; doňuz eti; bekon; geçi; göle eti; guş eti; goýun eti; goýun eti; bifşteks; gapyrgalar; gapyrga gözü; T-süňk; arka süňki; bagr; doňuz eti; ganat; döş; bud; egin; ýaka; bil; ýumşak bel; baldak; but; we döş.
Bu sözleri çäklendirmek karary ösümlik esasyndaky azyk senagatynyň esasy oýunçylary tarapyndan gereksiz çäklendirme hökmünde berk tankyt edilse-de, pudak ÝB-niň gadagançylygyň bir bölegi hökmünde giňden ulanylýan birnäçe sözleri goşmazlyk kararyny gutlady.
Bularyň arasynda geçen ýyl Ýewropa Parlamentiniň agzasy Selin Imartyň ýolbaşçylygyndaky başlangyç teklibiň çäginde çäklendirmeler üçin hödürlenen "burger", "kolbasa" we "naggets" bar.
Gadagançylygyň ýatyrylmagy baradaky çagyryşlarda köp sanly kampaniýaçylar bu formata esaslanýan sözleriň onlarça ýyl bäri önümleriň görnüşini däl-de, olaryň görnüşini suratlandyrmak üçin giňden ulanylýandygyny öňe sürdüler. Mysal üçin, peýnirden we pırasadan ýasalan däp bolan wals kolbasasy bolan wegetarian Glamorgan kolbasasy häzirki zaman et alternatiwalary bazara çykmazdan has öň, bir asyrdan gowrak wagt bäri giňden tanalyp gelýär we bu termin bilen atlandyrylýar.
Bu örän jedelli düşündiriş sözlerine rugsat berler, emma sarp edijileriň maglumatly saýlawlaryny dowam etdirip bilmegi üçin önümler ösümlik esasynda aýdyň etiketlenen bolsa.
Indiki ädimler
Kanun çykaryjylar täze düzgünleriň güýje girmeginden öň üç ýyllyk geçiş döwri barada ylalaşdylar, bu bolsa ösümlik esasyndaky azyk önümlerini öndürijilere bar bolan önümleri arassalamaga we gaplamalaryny/brendinglerini üýtgetmäge mümkinçilik berýär.
Goşmaça maglumatlar 13-nji mart, anna güni gutarnykly seljeriler, soňra faýl Oba hojalyk we balykçylyk geňeşi tarapyndan resmi taýdan tassyklanar we Ýewropa Parlamentiniň umumy mejlisinde jemleýji ses berler.
Çäklendirmeleriň "gibrid" önümleriň (et we ösümlik esasyndaky ingredientleriň garyndysyndan ýasalan önümler), şeýle hem et tagamly iýmitler, tagam berijiler we et goşmaýan tagam berijiler ýaly önümleriň bazaryna nähili täsir etjekdigi häzirki wagtda belli däl. Bu elementler boýunça has giňişleýin düşündiriş berilmegine garaşylýar.
Mundan başga-da, gadagançylyk ösdürilip ýetişdirilen eti - bioreaktorlarda hakyky haýwan öýjüklerini ösdürip ýetişdirmegi öz içine alýan we mallary ösdürip ýetişdirmek we soýmak zerurlygyny aradan aýyrýan öýjükli oba hojalygyny ulanyp öndürilen etleri hem öz içine alar. Bu täze iýmitler heniz ÝB-de bazarda ýok, ýöne gadagançylygyň bir bölegi hökmünde öňünden goşuldy.
Senagatyň täsiri
Ösümlik esasynda öndürilýän iýmit we içgi senagaty guramasy "ProVeg International" gadagançylygyň terjime we dil sazlaşyklylygy babatda uly kynçylyklary döretjekdigini we umumy bazary gowşatjakdygyny, şol bir önümleriň dürli sebitlerde dürli at çäklendirmeleri bilen ýüzbe-ýüz boljakdygyny duýdurdy.
“Tanyş terminleri aýyrmak açyklygy ýokarlandyrmaýar; ol aýdyňlygy azaldýar we satyn alyş nokadynda dartgynlylygy artdyrýar” diýip, “ProVeg International” kompaniýasynyň global baş direktory Jasmijn de Bu belledi.
“Hakyky täsir bu düzgünleriň iş ýüzünde nähili amala aşyrylýandygyna bagly bolar... Etiketka sarp edijilere ygtyýar bermeli we bäsdeşlige ukyply, geljege laýyk gelýän azyk ulgamyny goldamaly.”
Dürli bazarlarda işleýän önüm öndürijiler indi gaplamanyň täzeden dizaýn edilmeginiň çykdajylary bilen birlikde etiketka standartlaşdyrmasy we mundan beýläk-de laýyklyk çäreleri bilen baglanyşykly kynçylyklar bilen göreşerler. Vegetarian jemgyýeti munuň, esasanam, kiçi we orta kärhanalara (KOB) täsir etjekdigini we Ýewropadan daşarda halkara söwda we etiketka kadalaryna täsir etjekdigini duýdurdy.
Bu kanunçylyk haýwançylyk pudagyny goramak üçin girizildi we Ýewropa Parlamentiniň agzasy Imart bu soňky ösüşi ýewropaly maldarlar üçin "inkär edilip bolmajak üstünlik" diýip atlandyrdy.
Ösümlik önümleri üçin et bilen baglanyşykly sözleriň has berk çäklendirmelerini goldaýanlar, şol sanda “European Livestock Voice” we “Copa-Cogeca” ýaly Ýewropanyň maldarçylyk fermerleri birleşikleri, ösümlik esasyndaky azyk önümleriniň marketinginde şeýle sözleriň ulanylmagynyň sarp edijileri ýalňyşdyrýandygyny we däp bolan et önümleriniň medeni ähmiýetini peseldýändigini öňe sürýärler.
Uzak wagtlap dowam eden jedeller
Bu jedel 2019-njy ýyldan bäri Ýewropa derejesinde dowam edýär, “Copa-Cogeca”-nyň başlygy Žan-Pýer Fleri ösümlik esasly alternatiwalarda et bilen baglanyşykly sözleriň ulanylmagyny “medeni taýdan ogurlamak” diýip atlandyrdy.
“Käbir marketing agentlikleri muny bir önümi başga bir önüm bilen çalşyrmagyň iýmitlenişine täsir etmeýändigi baradaky pikiri öňe sürmek arkaly sarp edijileri bilgeşleýin çaşdyrmak üçin ulanýarlar” diýip, ol öňki metbugat beýanatynda bu meseläni ara alyp maslahatlaşyp, ÝB-niň maldarçylyk kampaniýasynyň çäginde “Ceci n'est pas un bifşteks” diýdi.
Kampaniýa gatnaşyjylary ösümlik esasly alternatiw önümleriň marketingini bar bolan et önümlerine gönükdirmegiň ýerine, sarp edijileriň ykrar etmegi üçin "öz çemeleşmelerini işläp düzmelidigini" öňe sürýärler.
Ösümlik esasyndaky pudak guramalary sarp edijileriň düşünişmezligi bilen baglanyşykly jedelli jedelleri öňe sürýärler, "ProVeg"-den Jasmijn de Boo "önümleriň ösümlik esasynda ýa-da wegan diýlip aýdyň görkezilen ýerlerinde giňden ýaýran düşünişmezligiň subutnamasynyň ýokdugyny" aýtdy.
“ProVeg” kompaniýasynyň belleýşi ýaly, Ýewropa barlaglary sarp edijileriň takmynan 80–95% -iniň ösümlik esasly alternatiwalary dogry kesgitleýändigini we şeýle häsiýetlendirijileriň ulanylmagyny goldaýandygyny görkezdi.
Soňky barlaglar şuny görkezdialternatiw beloklar (ösümlik esasyndaky et alternatiwalary we öýjük esasyndaky et bilen birlikde) ýylda 111 milliard ýewrodan gowrak girdeji getirip biler,we 2040-njy ýyla çenli 400 müňden gowrak iş ornuny goldamak.
Şeýle-de bolsa, esasy oýunçylar etiketka çäklendirmeleri ýaly kadalaşdyryjy päsgelçilikleriň Ýewropada bazaryň ösüşini we maýa goýumlaryny ep-esli azaltmagyndan howatyrlanýarlar.
Ýerleşdirilen wagty: 2026-njy ýylyň 31-nji marty